Đau lưng: Dấu hiệu, nguyên nhân, phòng ngừa và điều trị

Những cơn đau lưng chợt đến chợt đi nhưng dai dẳng cả đời

Đau lưng là gì?

Đau lưng là cảm giác đau nhức xảy ra ở bất kỳ điểm nào trên mặt sau của cơ thể tức là vùng lưng (kéo dài từ đỉnh đốt sống ngực đến đáy của đốt sống thắt lưng). Tình trạng này có thể không gây ra vấn đề nghiêm trọng nếu do chấn thương phần mềm và thường được cải thiện trong khoảng vài ngày.

Khi bị đau lưng nhẹ, bạn vẫn có thể thực hiện các động tác di chuyển và duy trì sinh hoạt hàng ngày như bình thường. Tuy nhiên, nếu cơn đau vùng lưng tiếp tục kéo dài làm sẽ có nguy cơ ảnh hưởng cuộc sống của bạn. Dựa vào thời gian tồn tại của các triệu chứng, đau lưng được phân loại thành 3 cấp độ cụ thể:

• Đau lưng cấp tính kéo dài khoảng 6 tuần.
• Đau lưng bán cấp tính kéo dài từ 6 đến 12 tuần.
• Đau lưng mạn tính kéo dài hơn 12 tuần.

Các vị trí đau lưng thường gặp

Đau lưng không xảy ra trên toàn cấu trúc lưng mà thường chỉ xuất hiện tại 1 trong 4 khu vực chính dưới đây:

• Đau lưng trên (bao gồm vùng cột sống ngực, dưới cổ và chạy dọc theo chiều dài xương sườn).
• Đau thắt lưng còn gọi là đau lưng dưới (bao gồm 5 đốt sống được ký hiệu từ L1 đến L5).
• Đau lưng vùng xương cụt (bao gồm 4-6 đốt sống cụt dính liền nằm dưới đốt sống thắt lưng thứ 5 là L5).

Trong các dạng đau nhức xảy ra ở vùng lưng, đau thắt lưng là trường hợp phổ biến nhất. Bị đau lưng không chỉ liên quan đến vấn đề xương khớp mà còn là dấu hiệu của nhiều bệnh lý nguy hiểm, thế nên các bạn không được chủ quan khi nhận thấy lưng có triệu chứng đau mỏi bất thường nhé!

Hiện nay, đau lưng không chỉ là bệnh của riêng người già nữa mà đã trở thành vấn nạn phổ biến của toàn xã hội. Theo số liệu từ Phòng khám Nội Cơ xương khớp Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM: Hơn ⅓ người bệnh đến khám vì đau lưng trong độ tuổi lao động (khoảng từ 20-50 tuổi).

Triệu chứng đau lưng thường gặp

Cảm giác thường gặp nhất chính là cảm giác đau nhức vùng lưng bị đau, trong một số trường hợp các cơn đau có thể lan tới chân cánh tay hay đau lan xuống vùng mông gây ảnh hưởng đến khả năng vận động và sinh hoạt.

Các cơn đau lan sang các bộ phân khác trên cơ thể thường tùy thuộc vào những dây thân kinh bị ảnh hưởng đo đau lưng gây ra.

Nguyên nhân đau lưng

Là vùng lớn trên cơ thể, lưng chịu tác động trực tiếp từ nhiều hoạt động sống thường ngày của con người. Chính bởi vậy, đau lưng không phải do một yếu tố cố định nào gây ra mà có thể đến từ nhiều nguyên nhân khác nhau:

1. Cấu trúc lưng

Một số vấn đề và bệnh lý mà các bộ phận trong cấu trúc lưng gặp phải có thể dẫn đến đau lưng như:

• Đĩa đệm bị vỡ: Mỗi đốt sống trong cột sống được lót bởi một đĩa đệm. Nếu đĩa đệm này vỡ sẽ gia tăng áp lực (chèn ép) lên dây thần kinh khiến lưng bị đau nhức.
• Đĩa đệm bị phình: Cũng tương tự như khi bị vỡ, đĩa đệm phình to (chưa vỡ) tạo ra nhiều áp lực đối với dây thần kinh làm xuất hiện cơn đau lưng.
• Đau thần kinh tọa: Đau thần kinh tọa do một đĩa đệm nào đó bị phình ra hoặc thoát vị đè lên dây thần kinh tọa tạo ra kiểu đau đặc biệt. Cơn đau nhức nhối này chạy dài từ lưng đi qua mông xuống phía sau chân.
• Cột sống bị cong bất thường: Nếu cột sống cong một cách bất thường (vẹo cột sống tức là hiện tượng cột sống bị cong sang một bên sườn) cũng sẽ kích thích cơn đau lưng xuất hiện.
• Loãng xương: Những đốt sống lưng của người mắc chứng loãng xương thường rất giòn và xốp. Điều này làm giảm khả năng chống đỡ của lưng và tăng nguy cơ gãy xương gây lún (xẹp) đốt sống – Nguồn gốc của cơn đau mỏi lưng đang “tra tấn” bạn bấy lâu.
• Viêm khớp, thoái hóa khớp: Các bệnh lý xương khớp nghiêm trọng như viêm khớp, thoái hóa khớp làm tiêu giảm tế bào sụn và xương dưới sụn khiến các đầu đốt sống cọ xát với nhau gây ra cảm giác đau nhói ngay cả khi không vận động.

Đĩa đệm bị vỡ hoặc phình gây ra cảm giác đau nhức lưng

2. Cơ bắp bị chấn thương, chèn ép và căng cứng

Đau lưng có thể bắt nguồn từ việc cơ bắp bị căng cứng, chấn thương hoặc chèn ép quá độ, cụ thể là:

• Căng cơ hoặc dây chằng.
• Co thắt cơ bắp.
• Gãy xương do ngã hoặc tai nạn.

Các hoạt động khiến cơ bắp căng cứng hoặc co thắt phải kể đến như nâng đồ vật quá nặng, mang vác không đúng cách hoặc thay đổi cử động đột ngột. Đây là nguyên nhân đau lưng phổ biến mà nhiều người trẻ mắc phải.

3. Sai tư thế vận động

Đau lưng cũng có thể là hậu quả của một số tư thế vận động sai cách mà chúng ta rất hay lặp lại nhiều lần trong ngày:

• Bước chân quá dài khi đi bộ, chạy hoặc đá bóng.
• Uốn cong cơ thể trong một khoảng thời gian dài.
• Mang, vác, đẩy hoặc kéo một vật nặng.
• Cổ căng về phía trước khi lái xe hoặc ngồi trước máy vi tính.
• Ngồi hoặc đứng một tư thế quá lâu (nhân viên văn phòng, công nhân).
• Lái xe liên tục nhiều ngày không nghỉ ngơi.
• Nằm đệm quá cứng hoặc quá mềm không nâng đỡ được cột sống lưng.

4. Một số bệnh lý khác

Khi mang trong mình một bệnh lý nào đó, không nhất thiết là bệnh liên quan đến xương khớp, bạn sẽ rất dễ bị đau nhức và mỏi lưng:

• Hội chứng chùm đuôi ngựa (Equina Cauda Syndrome): Hội chứng chùm đuôi ngựa xảy ra khi bó dây thần kinh dưới đầu tủy sống bị tổn thương. Các triệu chứng đặc trưng của hội chứng này bao gồm đau lưng dưới gần mông, tê mông và đùi. Đôi khi, chùm đuôi ngựa còn khiến bạn rối loạn chức năng ruột và bàng quang.
• Ung thư cột sống: Một khối u ác tính mọc trên cột sống có thể đè lên dây thần kinh gây ra những cơn đau lưng dữ dội.

Đau lưng có thể là dấu hiệu của bệnh ung thư cột sống

• Nhiễm trùng cột sống: Cảm giác đau nhức và mỏi lưng dai dẳng kèm theo sốt và nóng vùng lưng có thể là do cột sống của bạn bị nhiễm trùng.
• Một số bộ phận trong cơ thể bị nhiễm trùng: Cơn đau lưng (thấp) đột ngột xuất hiện kèm sốt có thể là bởi vùng xương chậu, bàng quang hoặc thận đã bị nhiễm trùng.
• Rối loạn giấc ngủ: Những người bị rối loạn giấc ngủ (ngủ quá nhiều hoặc mất ngủ triền miên) có nguy cơ bị đau mỏi lưng cao hơn so với người có giấc ngủ ổn định.
• Bệnh Zona: Bệnh Zona hay còn gọi là Zona thần kinh là bệnh nhiễm trùng do virus Varicella Zoster (virus gây bệnh thủy đậu) cũng được xếp vào nhóm các yếu tố dẫn đến đau lưng trên.
• Bệnh sỏi thận: Đau thắt lưng dữ dội là dấu hiệu đặc trưng của bệnh sỏi thận. Cơn đau sỏi thận sẽ bắt đầu từ thắt lưng rồi lan xuống bụng dưới và đùi khiến bệnh nhân phải chịu những trận nhói buốt khắp một vùng rộng trên cơ thể, nhất là phần lưng.

5. Nhóm nguy cơ gây đau lưng

Bên cạnh những nguyên nhân chính kể trên, các yếu tố liên quan dưới đây có thể khiến nguy cơ bị đau lưng tăng cao hơn:

• Thai kỳ mang thai.
• Lối sống ít vận động.
• Tuổi tác (người lớn tuổi có nguy cơ đau lưng cao hơn người trẻ).
• Thừa cân-béo phì.
• Hút thuốc.
• Tập thể dục hoặc làm việc quá độ.
• Di truyền.
• Đau mỏi mắt (một trong những triệu chứng của bệnh nhức mỏi mắt là đau lưng).
• Căng thẳng, lo âu và mệt mỏi.
• Nội tiết tố (nữ giới có xu hướng đau lưng dưới phổ biến hơn nam giới).

Khi nào đau lưng cần nhanh chóng đến bệnh viện thăm khám?

Không có nguyên nhân đau lưng cụ thể, chúng có thể xuất hiện do thói quen sinh hoạt chưa tốt; cơ thể bị bệnh hay cấu trúc lưng gặp trục trặc… Chính vì vậy, khi cơn đau lưng “ghé thăm” và kèm theo những vấn đề dưới đây thì bạn cần ngay lập tức đến bệnh viện để thăm khám:

• Bị tê ở chân, quanh mông và hậu môn.
• Bị sốt.
• Giảm cân không kiểm soát.
• Viêm hoặc sưng tấy ở lưng.
• Cơn đau lan xuống phần dưới đầu gối.
• Không làm chủ được việc tiểu tiện.

Cơn đau lưng có thể lan rộng xuống đầu gối cản trở di chuyển

Đặc biệt, nếu cơn đau lưng không được cải thiện dù đã nghỉ ngơi nhiều ngày hoặc cơn đau lưng “sinh ra” từ một va chạm mạnh (ngã hoặc tai nạn xe cộ), bạn nhất định phải đến gặp bác sĩ chuyên khoa để kiểm tra tình trạng xương và cột sống lưng sớm nhất có thể. Bởi vì lúc này, lưng bị đau có thể là bởi bạn đang mắc phải một căn bệnh nguy hiểm nào đó hoặc cấu trúc lưng tổn thương nặng nề.

Các phương pháp chẩn đoán nguyên nhân đau lưng chính xác nhất

Đau lưng không chữa trị dứt điểm sẽ tái đi tái lại nhiều lần và mức độ nặng sẽ gia tăng theo thời gian. Vậy nên, chúng ta phải tìm ra “gốc rễ” để loại bỏ triệt để cơn đau mỏi lưng và dưới đây là những phương pháp chẩn đoán nguyên nhân đau lưng chính xác đang được ứng dụng tại các bệnh viện xương khớp uy tín:

1. Chẩn đoán thông qua hình ảnh

Thông qua hình ảnh ghi lại tình trạng xương khớp và trạng thái các mô mềm xung quanh, bác sĩ có thể xác định được cụ thể nguyên nhân gây đau lưng là gì và vị trí phát ra cơn đau ở đâu? Và những kỹ thuật chẩn đoán bằng hình ảnh tiên tiến ở thời điểm hiện tại là:

• X-quang: Phim chụp X-quang cho thấy liên kết của xương và phát hiện các dấu hiệu viêm khớp hoặc gãy xương. Tuy nhiên, hình ảnh X-quang không phản ánh được những tổn thương ở cơ, tủy sống, dây thần kinh hoặc đĩa đệm quanh xương khớp.
• MRI: Hình ảnh thu được từ sóng điện từ MRI sắc nét và chi tiết hơn phim X-quang giúp bác sĩ dễ dàng phát hiện hiện tượng phình hoặc thoát vị đĩa đệm và các vấn đề ở mô, gân, dây thần kinh, dây chằng, mạch máu, cơ và xương.
• CT Scan (chụp cắt lớp vi tính): Ưu thế của chụp cắt lớp vi tính là có thể phát hiện khối u xương hoặc gãy xương do loãng xương.

2. Điện cơ

Công nghệ đo điện cơ EMG giúp chuyển các tín hiệu phản ứng điện của dây thần kinh và cơ bắp thành âm thanh, biểu đồ hoặc những số liệu cụ thể. Dựa vào những thông số này, bác sĩ sẽ xác nhận đau nhức lưng có phải là dấu hiệu của tình trạng chèn ép dây thần kinh, thoát vị đĩa đệm hay hẹp ống sống không?

3. Xét nghiệm máu

Nếu như kỹ thuật thu nhận hình ảnh giúp bác sĩ xác định những nguyên nhân gây đau lưng đến từ cấu trúc lưng và các bệnh lý xương khớp, thì xét nghiệm máu cho phép bác sĩ biết được đau lưng là do nhiễm trùng.

Xét nghiệm máu là 1 trong những giải pháp chẩn đoán đau lưng chính xác

Điều trị đau lưng như thế nào?

Tùy thuộc vào mức độ và nguyên nhân đau lưng của mỗi người, bác sĩ sẽ chỉ định giải pháp điều trị phù hợp. Một số trường hợp cần kết hợp cùng lúc nhiều giải pháp mới có thể chữa trị dứt điểm bệnh lý.

1. Giải pháp điều trị đau lưng tại nhà

Đối với những cơn đau lưng cấp tính (không phải do cấu trúc, chấn thương xương khớp hay bệnh lý nguy hiểm), chúng ta chỉ cần thực hiện những giải pháp trị đau lưng ngay tại nhà như:

• Nghỉ ngơi, thư giãn lưng: Để lưng được nghỉ ngơi và thư giãn bằng cách nằm ngửa với đầu, vai, mông và gót chân chạm giường sẽ làm dịu dần cơn đau lưng theo từng ngày. Tốt hơn, bạn có thể dùng một chiếc gối mỏng kê dưới thắt lưng và một chiếc kê dưới đầu gối để giữ được đường cong tự nhiên của cột sống. Tốt nhất là nằm trên ván hay nệm chắc, ít lún.
• Chườm lạnh: Bạn hãy bỏ đá viên vào một chiếc túi vải hoặc khăn bông mềm, rồi chườm dọc theo cột sống lưng trong khoảng 30 phút. Hơi lạnh có tác dụng giảm co mạch giúp cải thiện đau sống lưng khá hiệu quả.
• Thuốc giảm đau lưng: Bạn có thể dùng các loại thuốc giảm đau-chống viêm không kê đơn (OTC) như Ibuprofen để giảm bớt sự khó chịu và đau nhức ở vùng lưng nhưng không được dùng quá 1 tuần. Sau đó, nên khám để được điều trị an toàn.

2. Giải pháp điều trị Y tế

Nếu đã áp dụng những cách trên trong vài tuần nhưng bệnh đau lưng vẫn không thuyên giảm mà có xu hướng trở nặng hơn (đau lưng chuyển sang mạn tính sau 6 tuần), bạn cần đến ngay các cơ sở y tế thăm khám để được bác sĩ chỉ định điều trị bằng một trong các giải pháp sau:

• Thuốc kê đơn: Khi thuốc giảm đau OTC không còn tác dụng, bác sĩ sẽ kê đơn thuốc NSAID (Thuốc NSAID cũng là thuốc giảm đau không Steroid nhưng nếu lạm dụng có thể gây nghiện. Vậy nên, khi dùng loại thuốc này, bạn cần tuân thủ đúng liệu trình mà bác sĩ chuyên khoa đưa ra nhé!
• Vật lý trị liệu: Ban đầu, bác sĩ vật lý trị liệu có thể áp dụng kỹ thuật nhiệt trị liệu và điện xung trị liệu để giải phóng cơ bắp giúp giảm đau vùng lưng. Khi cơn đau được cải thiện, bác sĩ trị liệu sẽ hướng dẫn một số bài tập gia tăng độ dẻo dai và sức mạnh cho cơ lưng. Tập vật lý trị liệu cần kiên trì trong một thời gian dài mới thấy được sự chuyển biến rõ rệt. Ngay cả sau khi lưng hết đau, bạn vẫn nên duy trì những động tác này để ngăn ngừa cơn đau lưng tái phát.

Tập vật lý trị liệu giúp giảm đau lưng hiệu quả

• Tiêm Cortisone: Cortisone là một hormone Corticosteroid có tác dụng chống viêm. Tiêm Cortisone nhằm làm tê các vùng phát ra tín hiệu đau ở lưng.
• Phẫu thuật: Đau lưng rất hiếm khi phải phẫu thuật. Giải pháp này chỉ được lựa chọn cho trường hợp đau lưng do thoát vị đĩa đệm hay dây thần kinh bị chèn ép khiến cơ suy yếu dần.

Một số thủ thuật điều chỉnh cơ khớp và xương vùng lưng phổ biến là đặt đĩa đệm nhân tạo, cắt một phần đĩa đệm, lược bỏ một phần nhỏ đốt sống hoặc ghép nối các đốt sống bằng ốc vít. Trước khi phẫu thuật, bác sĩ sẽ thăm khám và kiểm tra sức khỏe tổng quát để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

Phòng ngừa đau lưng từ những điều đơn giản nhất

Một lối sống khoa học và thói quen vận động đúng cách là những điều tuyệt vời mà bạn dành cho tấm lưng của mình. Mỗi ngày, bạn chỉ cần làm những điều “nhỏ bé” dưới đây thôi cũng sẽ đem lại những hiệu ứng tích cực “phi thường” giúp phòng ngừa đau lưng, lưng trên, thắt lưng và xương cụt luôn chắc khỏe:

1. Tập thể dục

Tập thể dục điều độ mỗi ngày (từ 20 – 30 phút tùy thể trạng mỗi người) giúp cải thiện đáng kể tình trạng đau mỏi lưng. Bạn có thể tập những bộ môn tốt cho lưng như yoga, thể dục dưỡng sinh, đi bộ hoặc bơi lội. Nếu không có nhiều thời gian, bạn hãy thực hiện một số động tác giúp cải thiện đau lưng đơn giản tại nhà dưới đây.

2. Kiểm soát cân nặng

Thừa cân béo phì gây áp lực lên toàn bộ hệ vận động, thế nên ngoài đau lưng, bạn còn phải đối mặt với nguy cơ mắc các bệnh xương khớp như viêm khớp, thoái hóa khớp, gout… Do vậy, bạn hãy chú ý kiểm soát cân nặng của mình bằng cách xây dựng thực đơn ăn uống hợp lý và tập luyện thể chất đều đặn. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, nếu chỉ số BMI của người Châu Á lớn hơn 25 thì có nghĩa là béo phì (BMI = Trọng lượng cơ thể/(chiều cao)x 2).

3. Vận động đúng tư thế

Chúng ta nên tập thói quen giữ thẳng sống lưng khi đi, đứng hoặc ngồi. Tránh ngồi nhiều, khòm lưng và mang vác vật nặng trên lưng và cổ bạn nhé!

4. Sử dụng đệm ngủ

PGS.BS Nguyễn Trọng Nghĩa (giảng viên ĐH Y dược TP HCM) chỉ ra những sai lầm khi chọn đệm nằm dẫn đến đau lưng bao gồm:

• Bề mặt đệm lồi lõm, không bằng phẳng
• Đệm quá cứng hoặc quá mềm

Một tấm đệm êm ái, đàn hồi sẽ giúp lưng nghỉ ngơi thoải mái

Theo đó, để giảm tránh cảm giác khó chịu và đau mỏi cho lưng, bạn nên mua những loại đệm không quá cứng cũng không quá mềm và phải có tính đàn hồi cao. Một chiếc đệm chất lượng và đảm bảo những tiêu chí đó sẽ giúp lưng được nghỉ ngơi thoải mái, tạo điều kiện cho xương và cột sống lưng phục hồi sau một ngày hoạt động mệt mỏi.

5. Ăn uống hợp lý

Để phòng tránh đau lưng, bạn cần tránh các loại thực phẩm chứa nhiều chất béo và đường như thức ăn nhanh, món chiên xào. Thực phẩm giảm đau lưng hiệu quả, bạn cần tăng cường bổ sung cá, trái cây và rau xanh vào chế độ ăn hàng ngày.

Đau lưng mỏi gối bỗng dưng biến mất không dấu vết nhưng lâu lâu lại “đến thăm” chúng ta vài ngày. Nếu bạn không muốn lặp lại tình trạng này một lần nào nữa, hãy áp dụng ngay những giải pháp JEX đã chia sẻ trong bài viết nhé!